Φωτογραφίες Πάρος

Πάρος

Παναγία η Εκατονταπυλιανή ή Καταπολιανή Πάρος

Τελευταία ενημέρωση Φεβ 2012


Η Εκατονταπυλιανή θεωρείται ως το πιο αξιόλογο και καλοδιατηρημένο βυζαντινό μνημείο της χώρας μας κι είναι σίγουρα η παλαιότερη εκκλησία του νησιού.

Μάλιστα, οι ανασκαφές που πραγματοποίησε το 1963 ο Αναστάσιος Ορλάντος ανέδειξαν κομμάτια Ρωμαϊκού Βαπτιστηρίου, το οποίο θεωρείται ως το παλαιότερο και καλύτερα διατηρημένο σε ολόκληρη την ορθόδοξη ανατολή.

Στην ουσία, η Καταπολιανή είναι ένα σύμπλεγμα ναών αποτελούμενη από τον κυρίως ναό της Παναγίας, το βόρειο του Ιερού Βήματος παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου, τα νότια του Ιερού Βήματος παρεκκλήσια των Αγίων Αναργύρων και του Αγίου Φιλίππου, το εξωτερικό παρεκκλήσι της Αγίας Θεοδοσίας, και το εξωτερικό παρεκκλήσι του Αγίου Δημητρίου.

Η αρχιτεκτονική της μορφή υπέστει πολλές μετατροπές αλλά και πολλές φθορές μέσα στα χρόνια. Για την κατασκευή της ξεθεμελιώθηκε η δρομική βασιλική με ξύλινη στέγη που προϋπήρχε και κατασκευάστηκε μία νέα εκκλησία με τρούλους και θόλους (βυζαντινή σταυρική βασιλική με τρούλο).

Επίσης, κατά τη διάρκεια των αιώνων, ζημιές και καταστροφές ήρθαν να προστεθούν στους λόγους αλλοίωσης του δεύτερου αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, με σημαντικότερο πλήγμα το σεισμό του 1733 ο οποίος και γκρέμισε το βόρειο και το δυτικό θόλο.

Όσο για την ιστορία του πώς και γιατί κατασκευάστηκε η Εκατονταπυλιανή, η  παράδοση μας αναφέρει δύο εκδοχές.

  • Σύμφωνα με την πρώτη, η Αγία Ελένη (η μητέρα του πρώτου Χριστιανού αυτοκράτωρα του Βυζαντίου – Κωνσταντίνου) κινδύνευσε καθώς ταξίδευε προς την Ιερουσαλήμ με σκοπό να αναζητήσει τον τίμιο σταυρό. Καταιγίδα τους έπιασε στα ανοιχτά και προσάραξαν στην Πάρο στον ήρεμο κόλπο της Παροικιάς για να σωθούν.

Εκεί, η Αγία Ελένη βρήκε ένα εκκλησάκι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου κι αποφάσισε να το επεκτείνει δίνοντάς του παράλληλα μεγαλοπρέπεια αποδίδοντας έτσι τιμή στην Παναγία που τους έσωσε από βέβαιο πνιγμό.

  • Η άλλη εκδοχή είναι πως η Εκατονταπυλιανή κατασκευάστηκε από το μαθητή του πρωτομάστορα που κατασκεύασε την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη, στα χρόνια της αυτοκρατορίας του Ιουστινιανού.

Ο θρύλος αναφέρει πως όταν τελείωσε ο ναός, ο μαθητής κάλεσε τον δάσκαλο να του δείξει το έργο του. Ο πρωτομάστορας είδε την τελειότητα του έργου και φοβήθηκε μήπως ο μαθητής επισκιάσει τη φήμη και την δόξα του.

Προφασίστηκε λοιπόν κάποιο αρχιτεκτονικό σφάλμα και τον ανέβασε στην οροφή του ναού. Από εκεί, ο πρωτομάστορας έσπρωξε τον μαθητή του στο κενό, με σκοπό να τον σκοτώσει. Ο μαθητής όμως κρατήθηκε από τον δάσκαλο και τελικά έπεσαν και οι δύο και σκοτώθηκαν μπροστά στο ναό.

Για τις ονομασίες του ναού, πάλι δύο είναι οι εξηγήσεις.

  • Ο προσδιορισμός Καταπολιανή φαίνεται πως προκύπτει από το τοπονύμιο του χώρου στον οποίο χτίστηκε η εκκλησία. Η εκκλησία χτίστηκε προς την αρχαία πόλη κάτω από την πόλη της τότε εποχής.
     
  • Από την άλλη, ο προσδιορισμός Εκατονταπυλιανή βασίστηκε στο ότι ο ναός έχει 100 πύλες θέλοντας να αποδώσει το τεράστιο του μεγέθους του. Θρύλοι λένε πως καθώς μόνο οι 99 πύλες του ναού είναι γνωστές, η εκατοστή θα βρεθεί όταν ελευθερωθεί η Κωνσταντινούπολη.

Στις μέρες, η Παναγία η Καταπολιανή θεωρείται θαυματουργή και κάθε χρόνο στη γιορτή της συντρέχουν εκατοντάδες κόσμου να πανηγυρίσουν και να ζητήσουν βοήθεια από τη Χάρη Της, και οι επισκέπτες της να θαυμάσουν τον πανέμορφο γλυπτό διάκοσμο, τα μαρμάρινα εικονοστάσια και σαφώς το μαρμάρινο τέμπλο.

Στο εκκλησιαστικο μουσείο που στεγάζεται στο χώρο της Εκατονταπυλιανής δείτε σπάνιες μεταβυζαντινές εικόνες, αρχιερατικά άμφια, δεσποτικές μήτρες και πολλά άλλα εκκλησιαστικά κειμήλια.

Η συγκρότηση της συλλογής άρχισε στις αρχές του αιώνα μας, με πρωτοβουλία του αρχιμανδρίτη και εφημερίου της Εκατονταπυλιανής Γεωργίου Φιλ. Σκαραμαγκά (1867-1944) κι αρχικά περιελάμβανε έργα που βρίσκονταν από αιώνες στον ίδιο το ναό και άλλα που συνελέγησαν από εκκλησίες της Παροικίας ως επί το πλείστον. Έκτοτε η συλλογή εμπλουτίζεται  συνεχώς.

Βαθμολογήστε το:
Πρόσφατα σχόλια
Δεν υπάρχουν σχόλια. Μπορείτε να είστε ο πρώτος που θα απαντήσει.